چرا گیاهان به کود نیاز دارند؟

برای اینکه گیاهان خاکی بهترین ظاهر و رشد را داشته باشند، باید کوددهی شوند. دلیل این موضوع این است که با رشد گیاه، مواد مغذی را از خاک جذب می‌کند.

از آنجایی که گیاهان آپارتمانی در یک سیستم بسته (مثل گلدان داخل خانه) هستند و مانند طبیعت به منابع خارجی مانند برگ‌های پوسیده، خاک غنی طبیعی یا فضولات حیوانی دسترسی ندارند، نیاز دارند خاکشان با کود غنی شود.

این کار باعث می‌شود مواد مغذی از دست رفته در طول رشد گیاه دوباره جبران شود.

عناصر ضروری برای گیاهان

گیاهان برای فتوسنتز، رشد و متابولیسم به 16 عنصر نیاز دارند. این عناصر شامل موارد زیر هستند:

کربن (C)، هیدروژن (H)، اکسیژن (O)، نیتروژن (N)، فسفر (P)، پتاسیم (K)، کلسیم (Ca)، منیزیم (Mg)، گوگرد (S)، آهن (Fe)، روی (Zn)، مولیبدن (Mo)، بور (B)، مس (Cu)، منگنز (Mn) و کلر (Cl).

کربن، هیدروژن و اکسیژن عناصر ضروری هستند، اما معمولاً به عنوان «مواد مغذی» دسته‌بندی نمی‌شوند.

در میان این عناصر، عناصر ماکرو که گیاه به مقدار بیشتری از آن‌ها نیاز دارد شامل N، P، K، Ca، Mg و S هستند. در این میان، نیتروژن، فسفر و پتاسیم به عنوان «عناصر اصلی» شناخته می‌شوند و موضوع اصلی این بحث هستند.

نسبت N-P-K

وقتی برای خرید کود اقدام می‌کنید، معمولاً روی بسته‌بندی سه عدد مانند 10-10-10 یا 10-30-10 یا 12-6-6 می‌بینید.

این اعداد نشان‌دهنده نسبت عناصر زیر هستند:

• عدد اول: نیتروژن (N)
• عدد دوم: فسفر (P)
• عدد سوم: پتاسیم (K)

به این ترکیب N-P-K گفته می‌شود.

این نسبت نشان می‌دهد چه مقدار از هر ماده مغذی در کود وجود دارد.

برای مثال، کود 12-6-6 در یک بسته یک پوندی یعنی:

• 12٪ نیتروژن
• 6٪ فسفر
• 6٪ پتاسیم
• و بقیه مواد به عنوان پرکننده هستند

گاهی افراد از اصطلاح «کود متعادل» استفاده می‌کنند. این یعنی هر سه عدد برابر هستند، مثل 10-10-10 یا 20-20-20.

نقش عناصر اصلی

نیتروژن (N)

نیتروژن یکی از اجزای اصلی کلروفیل است که برای فتوسنتز ضروری است. این عنصر به گیاه کمک می‌کند انرژی نور را جذب کند. همچنین در ساخت اسیدهای آمینه و پروتئین‌ها نقش دارد.

گیاهان مخصوصاً به نیتروژن علاقه زیادی دارند. ترکیب بیش از حد نیتروژن و فسفر در کودهای کشاورزی می‌تواند باعث رشد بیش از حد جلبک‌ها در آب‌ها شود و اکسیژن محیط‌های آبی را کاهش دهد.

نیتروژن برای گیاهان برگ‌دار مثل فیلودندرون‌ها و دیفن‌باخیا بسیار مهم است. اما اگر به گیاه گل‌دار بیش از حد نیتروژن بدهید، ممکن است گل‌دهی کاهش پیدا کند.

فسفر (P)

فسفر برای رشد ریشه‌ها، جوانه‌ها، میوه‌ها و گل‌ها ضروری است. این عنصر انرژی را در گیاه جابه‌جا می‌کند و در تقسیم سلولی نقش دارد.

برای گیاهان گل‌دار معمولاً از کودهایی با عدد دوم بالاتر استفاده می‌شود، مثل 20-30-10.

پتاسیم (K)

پتاسیم در ساختار شیمیایی گیاه قرار نمی‌گیرد، اما نقش بسیار مهمی در سلامت و رشد گیاه دارد.

این عنصر باعث فعال شدن بیش از 60 آنزیم در گیاه می‌شود و در تولید پروتئین نقش دارد. همچنین کنترل باز و بسته شدن روزنه‌های گیاه (stomata) را بر عهده دارد.

کمبود پتاسیم باعث می‌شود گیاه آب بیشتری از دست بدهد و خشک شود.

استفاده از کود

هنگام استفاده از کود، همیشه باید آن را رقیق‌تر از مقدار توصیه‌شده استفاده کرد.

مثلاً اگر گفته شده 1/2 قاشق چای‌خوری در یک گالن آب استفاده شود، بهتر است شما نصف آن مقدار را استفاده کنید.

زیاده‌روی در کوددهی می‌تواند باعث سوختن ریشه گیاه و کاهش جذب مواد مغذی شود.

روش‌های کوددهی

در برخی موارد،  از روش محلول‌پاشی (foliar feeding) استفاده می‌شود، مخصوصاً برای گیاهانی مثل تیلاندسیا و بروملیاد.

در این روش، مواد مغذی از طریق برگ جذب می‌شوند و حتی می‌تواند تا 8 تا 9 برابر مؤثرتر از جذب از طریق خاک باشد.

انواع کود و نیاز گیاهان مختلف

کود 10-10-5

این نوع کود برای برخی گیاهان آپارتمانی مناسب است:

• کالاتیا (Calathea) → ماهی یک‌بار در فصل بهار تا پاییز
• مارانتا (Maranta) → ماهی یک‌بار در بهار تا پاییز
• استرومانته (Stromanthe) → ماهی یک‌بار در بهار تا پاییز

برخی گیاهان محبوب دیگر مانند پپرومیا (Peperomia) با کود متعادل عملکرد خوبی دارند.

کود 10-10-10 (متعادل)

• آنتوریوم (Anthurium) → ماهی یک‌بار در بهار تا پاییز
• اسپاتی‌فیلوم (Spathiphyllum) → ماهی یک‌بار از بهار تا تابستان
• زامیفولیا (Zamioculcas) → ۴ بار در سال
• پاکیرا (Pachira) → هر دو هفته یک‌بار در بهار تا پاییز
• اکزالیس (Oxalis) → ماهی یک‌بار
• پپرومیا (Peperomia) → ۳ بار در سال
• فیکوس (Ficus) → ماهی یک‌بار در بهار تا پاییز
• سیسوس (Cissus) → هر سه هفته یک‌بار
• استرلیتزیا (Strelitzia) → ماهی یک‌بار در بهار تا پاییز

کود 20-20-10

• آلوکازیا (Alocasia) → هر دو هفته یک‌بار در بهار تا پاییز

گیاه سینگونیوم (Syngonium) معمولاً کود متعادل مثل 20-20-20 را دوست دارد.

کود 20-20-20 (متعادل)

• آگلونما (Aglaonema) → ماهی یک‌بار در بهار تا تابستان
• دیفن‌باخیا (Dieffenbachia) → هر دو هفته یک‌بار در بهار و تابستان، ماهی یک‌بار در پاییز و زمستان
• فیلودندرون (Philodendron) → ماهی یک‌بار در بهار تا پاییز
• سینگونیوم (Syngonium) → هر دو هفته یک‌بار در بهار تا پاییز، ماهی یک‌بار در زمستان
• پوتوس (Epipremnum) → هر دو هفته یک‌بار در بهار تا پاییز، ماهی یک‌بار در زمستان
• مونسترا (Monstera) → هر دو هفته یک‌بار در بهار تا پاییز، ماهی یک‌بار در زمستان

گیاهان گل‌دهنده

گیاهان گل‌دهنده مانند بگونیا و سیکلامن به کودهایی با فسفر بالاتر علاقه دارند.

کود 10-20-10 / 10-30-10

• بگونیا (Begonia) → هر سه هفته یک‌بار
• سیکلامن (Cyclamen) → هر دو هفته یک‌بار

گیاهان هوازی (Air Plants)

تيلاندسیا (Tillandsia) یا گیاهان هوازی، گاهی به اسپری محلول غذایی نیاز دارند.

کود 17-8-22

• تيلاندسیا (Tillandsia) → ماهی یک‌بار در بهار تا تابستان